આજે (15 જાન્યુઆરી) ભારતીય સેના માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ દિવસ છે. ભારતીય સેના 15 જાન્યુઆરીએ તેનો 74મો આર્મી ડે ઉજવશે. વર્ષ 1949માં આ દિવસે ફિલ્ડ માર્શલ કેએમ કરિયપ્પાએ જનરલ ફ્રાન્સિસ બુચર પાસેથી ભારતીય સેનાની કમાન સંભાળી હતી. ફ્રાન્સિસ બુચર ભારતના છેલ્લા બ્રિટિશ કમાન્ડર-ઇન-ચીફ હતા. તે જ સમયે, સેનાની કમાન સંભાળ્યા પછી, ફિલ્ડ માર્શલ કેએમ કરિયપ્પા ભારતીય સેનાના પ્રથમ કમાન્ડર-ઇન-ચીફ બન્યા. ભારતીય સેનાના ટોચના કમાન્ડર તરીકે કરિઅપ્પાએ કાર્યભાર સંભાળ્યો તેની યાદમાં આ દિવસ દર વર્ષે ‘આર્મી ડે’ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. નવી દિલ્હી અને તમામ આર્મી હેડક્વાર્ટર્સમાં આ દિવસે લશ્કરી પરેડ, લશ્કરી પ્રદર્શનો અને અન્ય કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે. જેમાં સમગ્ર દેશ સેનાના અદમ્ય સાહસ, શૌર્ય, શૌર્ય અને બલિદાનને યાદ કરે છે.

આર્મી ડે વિશે

કોલકાતામાં ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપની દ્વારા 1776માં ભારતીય સેનાની રચના કરવામાં આવી હતી. દેશની આઝાદી પહેલા આ સેના પર અંગ્રેજ કમાન્ડરનો કબજો હતો. વર્ષ 1947માં જ્યારે દેશ આઝાદ થયો ત્યારે પણ ભારતીય સેનાનું નેતૃત્વ બ્રિટિશ મૂળના જ હતા. લગભગ બે વર્ષ પછી, 15 જાન્યુઆરી 1949ના રોજ, સ્વતંત્ર ભારતના છેલ્લા બ્રિટિશ કમાન્ડર-ઇન-ચીફ, જનરલ ફ્રાન્સિસ બુચરે ભારતીય સેનાની કમાન ભારતીય લેફ્ટનન્ટ જનરલ કેએમ કરિયપ્પાને સોંપી. તેઓ સ્વતંત્ર ભારતના પ્રથમ ભારતીય લશ્કરી કમાન્ડર બન્યા. તે ભારતના ઇતિહાસની સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓમાંની એક છે. તેથી જ દર વર્ષે 15 જાન્યુઆરીને ભારતીય સેના દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આર્મી ડેની ઉજવણીનો એક હેતુ એ પણ છે કે દેશની રક્ષામાં પોતાના પ્રાણ ન્યોછાવર કરનારા તમામ શહીદોને સલામ કરવી અને દેશની સેવામાં લાગેલા સૈનિકોને પણ સલામ કરવી.

ભારતીય સેનાનો ઇતિહાસ

ઈસ્ટ ઈન્ડિયા કંપનીએ 1776માં કોલકાતામાં ઈન્ડિયન આર્મીની રચના કરી, ત્યારે આ સેનામાં અંગ્રેજોની સંખ્યા વધુ અને ભારતીયો ઓછા હતા, તે સમયે ભારતીયોને ઓફિસર રેન્કમાં રાખવામાં આવતા ન હતા.

જ્યારે કરિઅપ્પા આર્મી ચીફ બન્યા ત્યારે ભારતીય સેનામાં લગભગ 2 લાખ સૈનિકો હતા. તે જ સમયે, ભારતીય સેનામાં આજે લગભગ 12,00,255 સક્રિય સૈનિકો છે.

આજના સમયમાં ભારતીય સેના અમેરિકા અને ચીન પછી વિશ્વની ત્રીજી સૌથી મોટી સૈન્ય ટુકડી છે. તે જ સમયે, આજે, ભારતીય સેનાના મોટાભાગના સૈનિકો દર વર્ષે યુએન પીસકીપિંગમાં જાય છે.

આજે, ભારતીય સેનાની દેશભરમાં 53 કેન્ટોનમેન્ટ અને નવ સૈન્ય મથકો છે. ઇન્ડિયન મિલિટરી એન્જિનિયરિંગ સર્વિસિસ એ ભારતની સૌથી મોટી મેન્યુફેક્ચરિંગ કંપની છે.

આસામ રાઈફલ્સ એ ભારતીય સેનાનું સૌથી જૂનું અર્ધલશ્કરી દળ છે, જેની સ્થાપના વર્ષ 1835માં થઈ હતી.

રાષ્ટ્રપતિની સુરક્ષામાં રોકાયેલા ગાર્ડ્સ રેજિમેન્ટલ આર્મીની સૌથી જૂની રેજિમેન્ટ છે અને રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં જ રહે છે.

ભારતીય સેના સર્વોચ્ચ યુદ્ધક્ષેત્ર સિયાચીન ગ્લેશિયરને નિયંત્રિત કરે છે. તજાકિસ્તાનમાં ભારતીય સેનાનો એક બાહ્ય બેઝ પણ છે.

ભારતીય સેનાનું સૂત્ર છે ‘સ્વયં પહેલાં સેવા’. ભારત પાસે વિશ્વની સૌથી મોટી સ્વયંસેવક સેના (આરક્ષિત સૈનિકો) છે, જેની સંખ્યા લગભગ 9,90,960 છે.

કેએમ કરિઅપ્પા વિશે

1899માં કર્ણાટકના કુર્ગમાં જન્મેલા ફિલ્ડ માર્શલ કરિઅપ્પાએ માત્ર 20 વર્ષની ઉંમરે બ્રિટિશ ઈન્ડિયન આર્મીમાં નોકરી શરૂ કરી હતી.

તેમને બીજા વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન બર્મામાં જાપાનીઓને હરાવવા બદલ બ્રિટિશ સામ્રાજ્યનો ઓર્ડર પણ મળ્યો હતો.

કરિઅપ્પાએ 1947ના ભારત-પાકિસ્તાન યુદ્ધમાં પશ્ચિમ સરહદ પર સેનાનું નેતૃત્વ કર્યું હતું.

ભારત-પાકિસ્તાનની આઝાદી સમયે તેમને બંને દેશોની સેનાઓનું વિભાજન કરવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી હતી.

કરિઅપ્પા વર્ષ 1953માં નિવૃત્ત થયા અને બાદમાં, તેમણે 1956 સુધી ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડમાં ભારતના હાઈ કમિશનર તરીકે સેવા આપી. વર્ષ 1993માં 94 વર્ષની વયે તેમનું અવસાન થયું હતું.

ભારતીય સેનામાં ફિલ્ડ માર્શલનો રેન્ક સર્વોચ્ચ છે. આ પદ સન્માન તરીકે આપવામાં આવે છે. ભારતીય ઈતિહાસમાં અત્યાર સુધી આ રેન્ક માત્ર બે જ અધિકારીઓને આપવામાં આવ્યો છે. દેશના પ્રથમ ફિલ્ડ માર્શલ સેમ માણેકશો છે. જાન્યુઆરી 1973માં રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા તેમને ફિલ્ડ માર્શલનો હોદ્દો આપવામાં આવ્યો હતો. એમ કરિયપ્પા દેશના બીજા ફિલ્ડ માર્શલ હતા. તેમને 1986માં ફિલ્ડ માર્શલ બનાવવામાં આવ્યા હતા.